Pisaliśmy kiedyś w książce o Żydach z Jeziorny, że choć przedwojenna Jeziorna miasteczkiem nie była, powszechnie za takie je uważano, bądź określano (nawet w oficjalnych pismach) mianem osady – przynależnej miejscowości większej niż wsi, lecz mniejszej niż miasto. Jeziorna takiego miana przed wojną nie otrzymała, lecz używano go w urzędowych pismach. Kwestię tę władze gminne wyjaśniały następująco w 1938 r. w piśmie sporządzonym do Starostwa Powiatowego w Warszawie:
„W skład środowiska pod ogólną nazwą Jeziorna wchodzą następujące miejscowości: Jeziorna – Królewska, Konstancinek, Jeziorna Fabryczna (Mirków), Nowa Jeziorna, Klarysew i Bielawa pod górami. Wymienione miejscowości są jak gdyby dzielnicami, zaś Jeziorna Królewska to centrum, w którym jest największe nasilenie ludności. Jeśli chodzi o ogólne scharakteryzowanie Jeziorny – to jest to miejscowość podmiejska, robotniczo – rolna, nie mająca dotychczas oficjalnej nazwę „osada”, lecz za taką powszechnie jest uważana.”
Dalszą część przywoływanego pisma zajmuje opis Jeziorny, który po 90 latach jest niezwykle ciekawy: „Wytwory rolno i inne artykuły pierwszej potrzeby, jak mięso, drób, warzywa, nabiał itp. docierają do ludności nie rolniczej z pierwszej ręki. Jeziorna jest dostatecznie obsłużona przez miejscowych i okolicznych producentów gospodarzy-rolników i łatwe nawet w czasie zwiększonych potrzeb zostanie zaopatrzona w środki żywności, których część t.j. warzywa wywozi się do Warszawy. Produkcja rolna, warzywnicza i ogrodnicza istniejąca w granicach Jeziorny jest w 50% zużyta w gospodarstwach rolnych, a w pozostałych 50% przez ludność nie-rolniczą, natomiast produkcja hodowlana zaledwie w 30% zużyta jest przez ludność rolniczą.”
Niezwykle ciekawe są także informacje natury statystycznej:
W Jeziornie jest jedno przedsiębiorstwo wielkie, a mianowicie Mirkowska Fabryka Papieru S.A. Są 94 sklepy spożywcze, 2 spółdzielnie-hurtownie, 5 piekarń, 8 sklepów rzeźniczych z wędliniarniami, 1 młyn motorowy [Terlikowskiego przy Warszawskiej – PK], 1 rzeźnia prywatna prowadząca ubój sztuk doprowadzonych przez miejscowych i okolicznych rzeźników. Hal targowych, domów składowych oraz magazynów w Jeziornie nie ma. Obrót artykułami pierwszej potrzeby skoncentrowany jest w rękach osób pojedynczych i 2 spółdzielni.”
Warto przytoczyć także gminne statystyki ludności z grudnia 1937 r:
| Miejsowość | Liczba osób | ||
| Mężczyźni | Kobiety | Razem | |
| Jeziorna Fabryczna | 358 | 437 | 795 |
| Nowa Jeziorna | 50 | 51 | 101 |
| Klarysew | 153 | 199 | 352 |
| Bielawa pod Górami | 148 | 187 | 335 |
| Jeziorna i Konstancinek | 1240 | 1669 | 2909 (w tym 628 Żydów) |
| 1949 | 2543 | 4492 | |
Pośród nich doliczono się 6 pracujących w zawodzie ślusarzy, 16 stolarzy, 12 krawców, 15 szewców, 4 młynarzy, 11 piekarzy, 11 rzeźników, 6 murarzy zaś 96 osób zajmowało się handlem obwoźnym.
Niecały rok później do Jeziorny zawitał dziennikarz poczytnego pisma ABC i opisał on w sierpniu 1939 r. całą ówczesną gminę. Opis ten warto przywołać w całości:
„Gmina Jeziorna jest terenem mieszanym, fabryczno – rolniczym, należy do niej 25 osiedli. Roczny budżet gminy wynosi łącznie z podatkiem drogowym 140 tys. zł. Szarwarku gmina ma 25 tys. dniówek, t zn, 50 tys. zł, Poza tym podatek wyrównawczy daje 14 typ. zł. rocznie, dodatek do państwowego podatku przemysłowego który płaci Mirkowska Fabryka Papieru, 34 tys. zł., resztę dają inne dodatki do podatków państwowych i drobne opłaty. Zaznaczyć najeży, że gmina żyje głównie z fabryki, która pod postacią różnych opłat pokrywa 7o proc, budżetu. W obrębie gminy znajduje się 5 powszechnych szkół publicznych: w Jeziornie, Słomęzynie, Opaczu, Łęgu i Bielawie, oraz prywatna szkoła powszechna w Jeziornie Fabrycznej. Własne budynki szkolne są trzy: w Jeziornie, Opaczu i Łęgu. Obecnie rozpoczyna się budowę szkoły w Nowej Jeziornie. Plac pod budowę już jest i trochę funduszów, a plan został złożony do zatwierdzenia. W okresie szkolnym około 250 dzieci jest dożywianych. Gmina ma ogółem 99 km. dróg, w tym utwardnionyoh — 15 km. Oprócz Jeziorny zabrukowane u-lice mają: Słomczyn, Bielawy, Opacz. Gmina czerpie światło z Elektrowni Okręgu Warszawskiogo. Za prąd do mieszkań elektrownia pobiera 67 gr., a za oświetlenie ulic 23 gr. za klw. Opłaty za światło na ulicach ściąga gmina i przekazuje elektrowni.Zaznaczyć należy, że gmina ma ładną bibliotekę publiczną, składającą się z 2 tys. tomów Przeważa beletrystyka. Biblioteka znajduje się w dużym pomieszczeniu na pierwszym piętrze własnego budynku Urzędu Gminnego. Pierwsze książki do biblioteki pochodzą z oddziału w Jeziornie przedwojennego Towarzystwa Kultury Polskiej, w którego pracach czynny udział brał obecny wójt, p. Jankowski, o czym świadczą z pietyzmem przechowywane w bibliotece protokóły posiedzeń zarządu tego Twa z lat 1905 — 8. Następnie ofiarował bibliotece gminnej 1200 tomów p. Stefan Nowicki z Klarysewa. Żydów w Jeziornie jest 15—20 proc., najwięcej zażydzona jest osada Konstancinek. W handlu jednak Żydzi stanowią dużą większość.”
Świat ten wkrótce dobiec miał końca.
Źródła:
- Akta gminy Jeziorna
- ABC
Redaktor naczelny portalu, z wykształcenia historyk, absolwent Wydziału Historycznego Uniwersytetu Warszawskiego. Rodzinnie związany od wielu pokoleń z Nadwiślańskim Urzeczem, badacz regionu i dziejów lokalnych, autor publikacji oraz artykułów w tym zakresie.
