Jak zawsze pod koniec miesiąca podsumowujemy wydarzenia związane z historią, tradycją i dziedzictwem kulturowym w rejonie. Ich wybór jest nie tyle subiektywny, co wynika z percepcji redakcji.
Wydarzenia
Kongres ochrony zabytków
W dniach 23–24 października odbyła się cykliczna impreza poświęcona dziedzictwu kulturowemu Mazowsza – 3. Kongres Ochrony Zabytków pod hasłem „Dziedzictwo miast i miasteczek Mazowsza”. Wydarzenie miało symboliczny, dwumiastowy charakter i ściśle dotyczyło regionu – pierwszego dnia obrady toczyły się w Górze Kalwarii, a drugiego w Konstancinie-Jeziornie. Samorządowcy, varsavianiści, historycy, architekci oraz regionaliści dyskutowali o wyzwaniach związanych z ochroną historycznej tkanki urbanistycznej dawnych miast nadwiślańskich, harmonijnym rozwoju i rewaloryzacji zabytków (takich jak historyczna zabudowa letniskowa Konstancina czy dawne układy urbanistyczne Góry Kalwarii – Nowej Jerozolimy). Poruszono zagadnienia ochrony historycznej zabudowy, rewitalizacji, zabytkowych ogrodów, historycznych układów urbanistycznych i cmentarzy. Omawiano również Dom Zośki w Zalesiu Dolnym, Willę La Fleur i Piaseczyńsko-Grójecką Kolej Wąskotorową.
Odsłonięcie tablicy pamiątkowej „Jaskółki”
6 października, w 81. rocznicę śmierci ppor. Henryka Stokowskiego ps. „Jaskółka”, w Szkole Podstawowej nr 1 w Konstancinie-Jeziornie odsłonięto tablicę pamiątkową. Uczczono w ten sposób pamięć dawnego ucznia placówki, żołnierza Armii Krajowej i powstańca warszawskiego. Punktem kulminacyjnym wydarzenia było odsłonięcie tablicy, którą poświęcił ks. Marek Gardziński. Ufundował ją Oddział Instytutu Pamięci Narodowej w Warszawie, reprezentowany przez Zbigniewa Siedlewskiego oraz pracownik naukową Ewę Żaboklicką.
Spotkania z historią
8 października w Konstancinie, w ramach cyklu Spotkania z Historią, odbyło się spotkanie poświęcone książce „Artyści i góry. Na wielu drogach minionych czasów”. Była to opowieść o ludziach, których Schiele spotykał podczas swoich pobytów w Zakopanem, ale także o dawnym Konstancinie, willi Ustronie oraz życiu mieszkańców przed wojną, w czasie wojny i w trudnych latach powojennych. Gościem spotkania był Robert Azembski.
Inne 
Inne wydarzenia okołohistoryczne
Odnotujmy także wydarzenia okołohistoryczne na prawym brzegu Wisły, które zazwyczaj umykają uwadze. 4 października, z cyklu „Gawędy o Starym Otwocku”, Paweł Ajdacki poprowadził w Otwocku spotkanie poświęcone historii ulicy Reymonta. Z kolei 8 października w Józefowie odbyło się cykliczne spotkanie poświęcone Józefowowi, jego dawnym mieszkańcom i miejscom. Projekt współpracuje z Miejską Biblioteką Publiczną i Cyfrowym Archiwum Tradycji Lokalnej..
Premiery książkowe
Za nami niezwykłe spotkanie z autorami książki „Cechniccy” – Pawłem Komosą i Krzysztofem Cechnickim. Opowiadali oni o pracy nad publikacją, poszukiwaniach archiwalnych i zbieraniu materiałów, które pozwoliły odtworzyć skomplikowane losy rodziny Cechnickich. Spotkanie było nie tylko okazją do poznania historii opisanej na kartach książki, ale również do wspomnień i rozmów o człowieku, który na trwale zapisał się w historii Jeziorny. Imponująca frekwencja nie powinna dziwić – szczególne miejsce w pamięci mieszkańców zajmuje Zbigniew Cechnicki, lekarz, który przez blisko 56 lat był związany z Jeziorną. Wielu uczestników spotkania wspominało go z sympatią i wdzięcznością. Premiera książki stała się więc czymś więcej niż tylko prezentacją nowej publikacji – była spotkaniem z historią lokalnej społeczności, rodzinnymi opowieściami i pamięcią o człowieku, którego wielu mieszkańców do dziś darzy ogromnym szacunkiem. Książka w formie elektronicznej dostępna jest dla chętnych pod adresem https://cechnicki.com/
Zabytki
Dworzec w Gołkowie
Gmina Piaseczno wygrała przetarg i zamierza nabyć zabytkowy budynek dawnego dworca. Budynek wpisano do rejestru zabytków 17 czerwca 1994 r. Murowany dworzec zaprojektował Konstanty Jakimowicz, a powstał około 1925 r. Obsługiwał Grójecką Kolej Dojazdową. Kolejka ruszyła w 1898 r., początkowo kursując Puławską z Warszawy do Piaseczna, a wiosną 1900 r. dotarła do Gołkowa. Wozili nią mieszkańców i letników, a także cegłę z cegielni Gustawa Bauerfeinda. W 1991 r. zlikwidowano przejazdy pasażerskie, a dawne budynki dworcowe zaczęły popadać w ruinę. Dziś kolejka działa jako sezonowa atrakcja turystyczna.
Obiekt wymaga generalnego remontu. Gmina planuje przeznaczyć go na bibliotekę i miejsce aktywności lokalnej; po zakupie przeanalizuje możliwość adaptacji budynku. To szansa, by zadbać o kolejny zabytek – tym razem ściśle związany z historią kolei wąskotorowej.
Inne
Trwa praca nad koncepcjami architektonicznymi muzeum, które ma stać się nowym miejscem spotkania z historią Wisły i naszego Urzecza. Do kolejnego etapu konkursu zakwalifikowano aż 88 ze 100 zgłoszonych pracowni architektonicznych, co pokazuje, jak duże zainteresowanie budzi ta inwestycja. Na początku lutego 2027 roku poznamy zwycięską koncepcję, a później będziemy mogli obejrzeć propozycje architektów na specjalnej wystawie. Sercem muzeum będzie XVI-wieczna szkuta czerska – niezwykły świadek wiślanej historii. Planowany obiekt ma pomieścić również wystawy, przestrzenie edukacyjne i pracownie, stając się miejscem opowieści o ludziach, tradycjach i dziedzictwie naszego kochanego Urzecza.
Stragany pełne owoców i warzyw, drewniane wozy, furmanki, gwar – codzienne życie miasta uchwycone na fotografiach. Wciąż można zobaczyć wystawę planszową „Na targu w Piasecznie. Miasto, ludzie, codzienność”, która od wrześniowego Jarmarku Piaseczyńskiego czeka na Was w Muzeum Piaseczna! Archiwalne fotografie z lat 50., 60. i 70. XX wieku pozwalają zajrzeć w przeszłość naszego miasta. Zobaczycie na nich nie tylko dawne targowisko, nieistniejącą już zabudowę i towary oferowane przez sprzedawców, lecz także ludzi – ich codzienne zajęcia i stroje. Wystawa prezentowana jest w starej Plebanii – siedzibie głównej – wewnątrz budynku i na ogrodzeniu przed nim.
30 października przypada 87. rocznica śmierci Wacława Gąsiorowskiego – wybitnego pisarza, dziennikarza, publicysty, działacza niepodległościowego i polonijnego, a także zasłużonego społecznika związanego z Konstancinem. Był autorem popularnych powieści historycznych, takich jak „Huragan”, „Rok 1809” czy „Pani Walewska”, które przez lata kształtowały patriotyczną wyobraźnię kolejnych pokoleń Polaków. Odnotować należy z opóźnieniem, że 16 września 2026 roku Rada Miejska Konstancin-Jeziorna, na wniosek Wojciecha Guszkowskiego, podjęła uchwałę o nadaniu skwerowi położonemu w Parku Zdrojowym nazwy „Skwer Wacława Gąsiorowskiego”.
Na koniec odnotować należy wiadomość o śmierci Władysława Sieradzkiego, ps. „Leski”, „Kordian” – żołnierza Narodowych Sił Zbrojnych, plutonowego podchorążego Samodzielnego Batalionu im. Brygadiera Mączyńskiego, kompanii „Leśnej” im. „Szarego”, walczącej w Lasach Chojnowskich. Pan Władysław Sieradzki przez wiele lat uczestniczył w uroczystościach patriotycznych i wydarzeniach związanych z upamiętnianiem historii. Odszedł w wieku 102 lat.
