Dziś w Archiwum Społecznym przybliżymy nieco działalność Stowarzyszenia Przyjaciół Twórczości w Skolimowie-Konstancinie. SPT zostało założone w 1959 roku w ówczesnym Skolimowie-Konstancinie przez lokalnych artystów plastyków. Na czele stowarzyszenia stanął znany konstanciński twórca Krzysztof Henisz. Głównym celem grupy było ożywienie kulturalne regionu poprzez organizację odczytów, dyskusji oraz spotkań edukacyjnych dla młodzieży i dorosłych.
Kazimierz Orthwein zamieścił w swej publikacji o przemianach społecznych i kulturalnych w osiedlu Skolimów-Konstancin fragment protokołu z ogólnego zebrania członków Stowarzyszenia z 1962 roku, w którym opisano inicjatywę w następujący sposób: „Myśl założenia stowarzyszenia powstała jeszcze w 1958 roku wśród miejscowych artystów i naukowców […] Pierwsze zebranie organizacyjne odbyło się w listopadzie 1959 r. […] Głównym celem naszego stowarzyszenia było i jest grupowanie ludzi pracujących twórczo w różnych dziedzinach życia, głównie artystycznych i naukowych dla wspólnej wymiany myśli i doświadczeń, aby upowszechniać kulturę i jej przejawy na terenie Skolimowa-Konstancina, miejscowości bardzo jeszcze pod tym względem pokrzywdzonych, mimo że znajdujących się niemal na przedmieściu stolicy […] Przed rokiem SPT nawiązało kontakt ze Szpitalem Chirurgii Kostnej w Konstancinie celem współdziałania przy organizowaniu warsztatów rzemiosła artystycznego […] Poza tym urządziliśmy na terenie szpitala w sierpniu 1961 r. całodzienne spotkanie kalekich dzieci z młodzieżą artystyczną ASP […] Odbył się w świetlicy w Jeziornie odczyt Krzysztofa Henisza i Zygmunta Madejskiego „o sztuce nowoczesnej”, który zgromadził sporo osób i wywołał żywą dyskusję. Nawiązaliśmy współpracę z Fabryką Papieru „Mirków”. Powierzono nam prace artystyczne przy urządzaniu świetlicy dla młodzieży w hotelu robotniczym i współudział przy układaniu planu imprez i prelekcji. Przeprowadziliśmy wiele konsultacji malarzy zawodowych z amatorami […] W maju b.r. [1962 – K.O.] wraz z grupą „Zalesie” zorganizowaliśmy wspólnie wystawę plastyczną na tamtym terenie […] Podejmując zadania podniesienia kultury na wsi — współdziałaliśmy z telewizją i wytwórnią mebli w zorganizowaniu filmu o racjonalnym urządzeniu wnętrza domu chłopskiego na wsi Podłęcze pod Górą Kalwarią […] Szereg mebli miejscowa ludność od razu zakupiła, jako wygodne i praktyczne, i rozpoczęto przestawiać wnętrza według usłyszanych wniosków. Pierwsze ziarno zakiełkowało”.
Główny czas działalności stowarzyszenia przypadł na lata 1959–1963. Wówczas zorganizowano szereg inicjatyw mających na celu szerzenie kultury. Główną postacią w SPT był artysta Krzysztof Henisz, wspierany mocno przez zatrudnionego na kierowniczym stanowisku w papierni Wincentego Szeleszkiewicza. Organizowano odczyty i wystawy, powołano sekcję młodzieżową, mającą pełnić rolę wychowawczą. Wedle założeń sekcja „miała spełnić rolę puklerza przed spontanicznymi reakcjami miejscowych elementów aspołecznych bądź wprost chuligańskich (…) Wedle informacji uzyskanych od kilku studentów, członków sekcji młodzieżowej, którzy zainteresowali się bezpośrednio grupą chuligańską, ujawniło się w tej grupie potencjalne zaciekawienie sprawami sztuki. Okazało się, że nawet jednostki najtrudniejsze i cywilizacyjnie „najdziksze” chętnie uczestniczyły w zebraniach, przysłuchując się prelekcji interpretującej poszczególne prace malarskie rozwieszone na ścianach klubu. Jednakże ciekawość ich podniecały nie tyle może prelekcja i same dzieła, co przede wszystkim fakt odkrycia zupełnie im nie znanego do tej pory świata zjawisk, który tak żywo zajmuje innych ludzi stojących bądź co bądź wyżej na drabinie społecznej (…). Sekcja młodzieżowa liczyła 33 czynnych członków, których większość stanowili mieszkańcy nowego osiedla mieszkaniowego na Grapie”.
W sierpniu 1962 r. Stowarzyszenie otworzyło w willi Maria przy ówczesnej ulicy Warszawskiej 18 (obecnie Piłsudskiego 50) ładnie urządzoną i usytuowaną klub-kawiarnię, gdzie odbywały się poniedziałki klubowe, połączone z odczytami i dyskusją. W klubie urządzano bieżące wystawy malarstwa miejscowych plastyków amatorów. Mimo początkowego sukcesu, Stowarzyszenie z czasem zakończyło działalność z powodu narastających problemów biurokratycznych.
Wedle Kazimierza Orthweina w 1963 r. SPT zaniechało „praktycznie swej działalności”, choć podawane są różne daty – 1965 lub 1968. Irena Rybczyńska-Holland pisała po latach, iż Stowarzyszenie Przyjaciół Twórczości, pod przewodnictwem osiadłego tu artysty plastyka Krzysztofa Henisza, choć podjęło wiele wartościowych inicjatyw i spotkało się z dobrym przyjęciem społeczeństwa, trafiło na tyle biurokratycznych przeszkód, że wreszcie zaniechało pracy.
Warto odnotować, iż Krzysztof Henisz nie zaprzestał działalności społecznej i z czasem stał się inicjatorem powołania pierwszej Izby Pamięci w Konstancinie. Jednocześnie, począwszy od 2018 r., willa „Maria”, dzięki uprzejmości obecnych gospodarzy, stała się miejscem Ogrodu Historycznego, organizowanego corocznie jesienią w ramach festiwalu Otwarte Ogrody pod egidą naszego portalu. W ten sposób historia niejako zatoczyła koło.
wykorzystano publikację K. Orthweina „Przemiany kulturalne i społeczne w podwarszawskim osiedlu Skolimów-Konstancin”, PAN 1969.
Kurator Archiwum Wspomnień, oddany idei jego tworzenia i prowadzenia..
