Wśród materiałów pozostałych po dawnej Izbie Pamięci Skolimowa-Konstancina znajdował się ciekawy dokument zawierający listy pochowanych na Cmentarzu Powstańców Warszawskich w Powsinie z podziałem na mogiły. Dokument tworzą dwie kartki sporządzone na maszynie będące kopiami stworzonymi przy użyciu kalki. Nie do końca możliwe jest jego datowanie, bowiem czcionka maszynowa charakterystyczna jest dla maszyn z lat 50. i 60. Z pewnością powstał wiele lat po wojnie, na co wskazują błędy dotyczące nazwisk i pochówku Powstańców, jakie narastały po latach. Dokument jest ten o tyle ciekawy, iż wymienia nazwiska pochowanych w Powsinie z podziałem na mogiły – lewą i prawą – informacji takiej brakowało w dokumentacji prac Komitetu zajmującego się pochówkiem w latach 1945-47.
W tym miejscu kilka słów przypomnienia – okoliczności utworzenia cmentarza w Powsinie, odsłonięcia Pomnika oraz pełną listę 63 pochowanych tam osób zawarto w następujących tekstach:
Utworzenie cmentarza powstańców w Powsinie
Pogrzeb powstańców warszawskich w Powsinie
Odsłonięcie pomnika w Powsinie
Wróćmy do dokumentu. Nie sposób stwierdzić kto go sporządził i z jakiego źródła czerpał informacje dotyczące pochówku w lewej lub prawej mogile. Lista jak wspomniano zawiera nieścisłości, co wynika z faktu, iż wkrótce po odsłonięciu pomnika nastały czasy stalinowskie i zakazano oficjalnych obchodów na cmentarzu. Po rozwiązaniu komitetu dokumentacja zaginęła w archiwum gminnym, zatem wydaje się, że listę sporządzono po latach (zapewne nie wcześniej niż w latach 60.) i zapewne z uwagi na powyższe popełniono błędy, bazowano bowiem na zniekształconych już nieco wspomnieniach. W większości przypadków lista zgadza się jednak z imienną listą osób pochowanych na cmentarzu sporządzoną w 1947 r. Jest niemal pewne, że późniejsza od niej lista podziału mogił na lewą i prawą stała się podstawą do stworzenia tablicy cmentarnej z 2000 roku, bowiem zawiera ona te same wymienione błędnie nazwiska co poniższa lista, ma te same braki w stosunku listy poległych, a także dwukrotnie wymienia Tadeusza Grabowskiego.
Poniżej zawarto wyniki analizy porównawczej:
Lista pochowanych w Powsinie ze zbiorów Izby Pamieci Skolimowa-Konstancina z 1972 r. (w kolejności alfabetycznej)
Mogiła lewa
- Baczewski Władysław
- Blusiewicz Tadeusz
- Budniak Edward (na liście błędnie Edmund)
- Carek Edmund
- Cieński Jan
- Dębek Jan
- Drabikowski Roman
- Janowski Edmund
- Karcz Marian
- Knyziak Józef
- Komorowski Kazimierz
- Komorowski Stanisław
- Komorowski Tadeusz
- Komosiński Zbigniew
- Kwiatkowski Alfred
- Latoszek Stanisław
- Mierzwiak Jan
- Milewski Jan
- Nerka Józef
- Nerka Mikołaj
- Osuch Józef
- Osuch Stanisław
- Pawlikowski Kazimierz
- Pyzel Jerzy
- Rakowski Józef
- Rogala-Rozwadowski Ludwik
- Rybarczyk Henryk
- Sierbista Feliks
- Smuga Wiesław
Mogiła prawa
- Chmielewski Witold
- Czub Stefan
- Figura Franciszew
- Gajkowski Kazimierz (na liście z 1972 r. brak imienia)
- Grabski Henryk
- Grabski Ryszard
- Jabłoński Józef
- Kulczycki Jan (na liście błędnie Kluczyński)
- Kuliński Stanisław
- Kuliński Tadeusz
- Kurelska Wanda
- Kuskowski Florian
- Kuźba Kazimierz
- Latoszek Jan
- Markuszewski Henryk
- Najman Władysław (na liście błędnie Nejman)
- Nowakowski Tadeusz
- Odoliński Mieczysław
- Ogorzelski Czesław
- Smaderek Szczepan
- Sobków Roman
- Wandel Henryk
- Wieczorkowski Jerzy (na liście błędnie Wieczorkiewicz)
- Wilk Henryk
W powyższym spisie brak następujących osób pochowanych na cmentarzu Powstańczym, wymienionych na liście pochówku z 1947 r.
- Fronczak Wacław Józef
- Otto Ludwik
- Baczewski Władysław (Jeziorna)
- NN (z Bielawy)
- NN (z Ciszycy)
- NN (z Ciszycy)
- NN (z Klarysewa)
- NN (z Wilanowa)
- NN (z Wilanowa)
- NN (z Zamościa)
Nie sposób stwierdzić, w których mogiłach pochowano powyższych, zwłaszcza pierwszych trzech z „zapomnianych” Powstańców. Lista z 1972 r. wymienia „nieznanych” w obu mogiłach. Wydaje się, że ponieważ w prawej mogile było mniej pochówków, Baczewski, Otto oraz Fronczak mogli zostać złożeni właśnie tam.
Ponadto na liście z 1972 r. znajdują się następujące nazwiska osób, które nie zostały tam pochowane (mimo, iż również walczyły w Powstaniu Warszawskim i związane były z tymi terenami):
- Grabowski Tadeusz – pochowany został na Powązkach. Wymieniony został dwukrotnie, wskutek czego błąd ten powtórzono na płycie cmentarnej
- Bawolik Leokadia – jej nazwisko wyczytano na apelu poległych w 1947 r. podczas odsłonięcia pomnika, poległa w Warszawie, lecz ciała nie udało się odnaleźć
- Kłos Zofia – pochowana na Powązkach, nazwisko wyczytano na apelu poległych w 1947 r. podczas odsłonięcia pomnika
- Krupiński Kazimierz – nazwisko wyczytano na apelu poległych w 1947 r. podczas odsłonięcia pomnika jednak nie znajdował się wówczas na liście pochowanych na cmentarzu
- Soborski Bolewsłąw – nazwisko wyczytano na apelu poległych w 1947 r. podczas odsłonięcia pomnika jednak nie znajdował się wówczas na liście pochowanych na cmentarzu
- Rawski Bogdan – nazwisko wyczytano na apelu poległych w 1947 r. podczas odsłonięcia pomnika jednak nie znajdował się wówczas na liście pochowanych na cmentarzu
- Kłoszewska Jadwiga – nazwisko wyczytano na apelu poległych w 1947 r. podczas odsłonięcia pomnika jednak nie znajdował się wówczas na liście pochowanych na cmentarzu
Obecna tablica cmentarna z 2000 roku wymienia więc nazwiska znajdujące się na liście z 1972 r., nie zawierając nazwisk wszystkich pochowanych w 1947 r.
Coraz bardziej w ludzkiej świadomości zatarciu ulega fakt, iż pochowani tam wywodzą się z przedwojennych gmin Wilanów i Jeziorna, przy czym głównie są to mieszkańcy Jeziorny, następnie Powsina oraz Wilanowa, także Konstancina, Skolimowa, Mirkowa, Klarysewa, Czarnowa i kilku wsi nadwiślańskich. Z tego powodu cmentarz ten przez lata stanowił centralne miejsce obchodów nie tylko dla tutejszych rodzin, ale również dla władz samorządowych Konstancin-Jeziorna. Niestety ostatnimi czasy rolę ten przejmuje pomnik nieopodal Starej Papierni, choć jest on jedynie symboliczny, a nazwiska na nim zostały pomylone. Wybierając przed laty miejsce pochówku w Powsinie mieszkańcy Jeziorny kierowali się wspólnotą parafialną, a przede wszystkim stwierdzeniem, iż dokonanie pochówku w innym proponowanym miejscu, na polach Jeziorny, nie będzie odpowiednio godne.
Redaktor naczelny portalu, z wykształcenia historyk, absolwent Wydziału Historycznego Uniwersytetu Warszawskiego. Rodzinnie związany od wielu pokoleń z Nadwiślańskim Urzeczem, badacz regionu i dziejów lokalnych, autor publikacji oraz artykułów w tym zakresie.
