Rok dobiega końca, pora więc na tradycyjne podsumowanie najważniejszych i najistotniejszych wydarzeń minionych 12 miesięcy, bowiem jak zawsze z uwagi na erę informacji większość wydarzeń zaciera się błyskawicznie w naszych głowach. Przypomnijmy sobie co zatem co uleciało w 2025 r, a o o czym informowaliśmy my i donosiły media społecznościowe.
KRONIKI MIEJSCOWE I ŚWIATOWE
Zacznijmy tym razem od opisania rzeczy, które wpływają w dość istotny sposób na tutejszą codzienność. Opisywana od lat akulturacja dawnego rolniczego obszaru Urzecza wyraźnie przybrała w ciągu ostatnich 12 miesięcy na sile. Do postępującej od lat powolnej zabudowy dawnych terenów uprawnych doszły problemy urbanizacyjne i deweloperskie, głównie w Górze Kalwarii i rejonie Konstancina, gdzie skokowo zmienia się liczba mieszkańców wskutek budowy nowych osiedli. Szczególnie widoczne stało się to w Konstancinie, gdzie w 2025 r. ujawniły się dwa problemy sprawiające, iż w kontekście nadchodzącej przyszłości można mówić historycznych zmianach.
Tereny Papierni
W 2025 r. rozpoczęły formalne konsultacje w sprawie wielkiej inwestycji, którą w trybie lex deweloper na terenie dawnej papierni w Mirkowie chce zbudować firma deweloperska. W pierwszej fazie miałoby powstać osiedle bloków dla tysiąca ludzi. Firma proponuje 18 bloków w których znalazłoby się od 458 do 476 mieszkań. Jest to zaskoczeniem dla wielu osób, przypomnę jednak, iż o sprawie wiadomo już od 2021 r., a firma informowała o tych planach publicznie wcześniej. O terenie objętym inwestycją pisaliśmy TUTAJ, choć od tamtej pory deweloper znacząco powiększył wskutek zakupów teren przyszłej inwestycji. Jednocześnie zaplanował budowę dalszych obiektów. Powyższe skutkowało jesienią 2025 r. rozpoczęciem przez mieszkańców wielkich protestów społecznych, bowiem deweloper nie rozpoczął rewitalizacji, jednak wystąpił o zgodę na budowę kolejnych bloków, co prócz znaczącego zwiększenia liczby ludności, skutkować będzie problemami dojazdowymi, z uwagi na brak infrastruktury drogowej. Protesty wynikają nie tylko z planowanego wybudowania wielkiego osiedla na terenie dawnych zakładów papierniczych lecz również działań powiązanymi, które skutkować mogą utratą charakteru uzdrowiska. W tle ważkich argumentów związanych z wynikającym z powyższego znaczącego powiększenia liczby mieszkańców gminy, braku rozbudowy infrastruktury i fundamentalnej zmiany pojawiają się głosy, iż oznaczać to będzie kres unikalnego charakteru Konstancina i Skolimowa, a takie zwiększenie liczby ludności całkowicie zachwieje i zmieni lokalne stosunki społeczne.
Przypomnijmy jedynie w perspektywie historycznej, iż istniejąca w latach 1774-2012 papiernia także swego czasu przyczyniła się do podobnego zjawiska, zwiększając skokowo liczbę mieszkańców tych stron, gdy przybyli tu nowi robotnicy z Mirkowa, przynosząc własne zwyczaje i wpływając na krajobraz kulturowy tych stron. W 2021 r. sfinalizowano transakcję sprzedaży dawnych terenów.
Obwodnica
W kontekście wspomnianego braku infrastruktury, w początkach roku Mazowiecki Zarząd Dróg Wojewódzki uaktualnił istniejący od ponad pół wieku plan przeprowadzenia przez środek Konstancina-Jeziorny obwodnicy (de facto nie obwodnicy Konstancina, jak wiele osób ją nazywa, lecz trasy tranzytowej między gminą Piaseczno a Południową Obwodnicą Warszawy). Powyższe plany jeśli zostaną zrealizowane przetną na pół lewobrzeżne Urzecze, de facto nie rozwiązując problemów dojazdowych tutejszych miejscowości, lecz je pogłębiając. Perspektywę historyczną powodowaną przez takie zmiany ukazywaliśmy w tym artykule, wskazując iż podobna w skutkach zmiana zaszła w początkach XIX wieku.
Koniec promuSzerokim echem w mediach odbił się komunikat o zakończeniu w dniu 20 września działalności promu Gassy-Karczew. W 2014 roku prom był niezwykle opłacalny, wydaje się że jednym z głównych elementów, które sprawiło, że przestał, było uruchomienie mostu POW przez Wisłę. Podobnie jak na przełomie lat 50. i 60. XX wieku rozwój infrastruktury drogowej i ruchu samochodowego sprawił, że prom zaczął świecić pustkami. Początkowo był pełen głównie samochodów, z czasem sporadycznie przewoził rowerzystów, którzy woleli trzymać się lewego brzegu, z uwagi na brak odpowiedniej jakości tras po drugiej stronie rzeki. Kilka ostatnich lat przewoźnik informował, że może to być już ostatni sezon coraz bardziej wyeksploatowanego promu. Pojawiają się głosy, iż dofinansować powinny go obie tutejsze gminy, jednak z wielu przyczyn zdaje się prawnie nie było to możliwe w takim kształcie przedsięwzięcia. W 2014 roku przywrócenie promu po pół wieku przerwy, było dla nas jednym z symboli odradzania się zaginionego Urzecza wraz z jego tradycją, bowiem prom sprawowano w tym miejscu od czasów późnego średniowiecza aż po wiek XX. Właściciele promu jednak się nie poddają i w minionym miesiącu przy udziale kamer TVP3 rozmawiano w Urzędzie Marszałkowskim o ewentualnym funkcjonowaniu promu. W sprawę zaangażowało się wielu lokalnych działaczy.
ZABYTKI REGIONALNE
Szkuta czerska
Nie ustawały dobre informacje dotyczące utworzenia Muzeum Szkuty Wiślanej w Czersku, o którego powstanie walka trwała ostatnią dekadę. Przypomnijmy, iż wrak w obszarze dawnego starorzecza odnalezienie już w latach 90., ale dopiero osuszenie wody w 2009 r. ukazało skalę znaleziska. Szkutę zbudowano w 1481 roku, a ostatni remont wykonano w 1541 roku. Mierzyła ponad 32 metry długości – była więc dłuższa nawet od słynnej „Santa Marii”, na której Krzysztof Kolumb dotarł do Ameryki. Jej szerokość przekraczała 8 metrów, a ładowność sięgała ponad 85 ton zboża. O szkucie na portalu poczytać można szczegółowo w tym miejscu.
W dniu 22 marca 2025 r., dyrektor Państwowego Muzeum Archeologicznego dr Wojciech Brzeziński przedstawił bardzo optymistyczne informacje związane z planowaną inwestycją tworzenia Muzeum Szkuty w Czersku. Szkuta wydobyta w pobliżu Zamku Książąt Mazowieckich przechodzi finalną część konserwacji w specjalnym ośrodku PMA w Rybnie koło Sochaczewa. Część prac ma się zakończyć w ciągu najbliższych 3 lat, zatem powinna być już przygotowywana placówka muzealna, w której szkuta będzie eksponowana. W czerwcu Mazowiecki Urząd Wojewódzki podpisał umowę na kupno nieruchomości, na której powstanie Muzeum, w którym miejsce swoje znajdzie szkuta czerska, na twz. Księżej Górze, gdzie do XIX wieku znajdował się czerski kościół. Rozpoczęto przygotowania do inwestycji, w tym badania archeologiczne.
Osadniki w papierni wpisane do ewidencji
31 stycznia Mazowiecki Wojewódzki Konserwator Zabytków poinformował o dokonaniu wpisu do rejestru zabytków na terenie Papierni, osadników – tzw. stożki Arledter’a z 1941 r., stanowiące element ciągu technologicznego dawnej Mirkowskiej Fabryki Papieru, położone przy ul. Mirkowskiej 45 w Konstancinie-Jeziornie zostały wpisane do rejestru zabytków województwa mazowieckiego. Znajdujące się w południowo-wschodniej części zakładu osadniki wykonane zostały w konstrukcji żelbetowej z wypełnieniem z cegły silikatowej, w górnej części w konstrukcji drewnianej. Obiekty stanowiły element ciągu technologicznego dawnej Mirkowskiej Fabryki Papieru.
Leśniczówka w rejestrze
W maju drewniana willa „Leśniczówka” położona przy ul. Wojewódzkiej 26 w Konstancinie-Jeziornie została wpisana do rejestru zabytków. Przedmiotowa willa znajduje się w kwartale wyznaczonym przez ulice Bolesława Prusa, Wojewódzką, Potulickich i Rycerską. Budynek został wzniesiony ok. 1937 r. na terenie nieruchomości Willa Zdzisławówka w Dobrach Skolimów A. W 1919 r. nieruchomość, na której w latach 30. wybudowano drewniany dom nabyła Jakobina-Zofia Zarańska, żona Jana Zarańskiego, współtwórcy Akademii Górniczej w Krakowie. Dom przetrwał wojnę bez większych uszkodzeń. Obecnie stanowi własność prywatną.
Dotacje do remontu i konserwacji zabytków
Ogłoszono wyniki naboru na dofinansowanie prac konserwatorskich, restauratorskich i robót budowlanych przy zabytku wpisanym do rejestru zabytków ze środków budżetu państwa będących w dyspozycji Mazowieckiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w roku 2025. W powiecie piaseczyńskim dotacje otrzymały:
- prace konserwatorskie przy polichromiach kaplicy św. Antoniego Padewskiego w Parafii Rzymskokatolickiej Niepokalanego Poczęcia Najświętszej Maryi Panny w Górze Kalwarii
- konserwacja rzeźby wraz z cokołem i tablicami nagrobnymi, zlokalizowanej na cmentarzu przy kościele filialnym pw. Podwyższenia Krzyża Św., rzeźba Chrystusa Ecce Homo w Górze Kalwarii
- Prace konserwatorskie i roboty budowlane przy murze obwodowym wschodnim., Zamek Książąt Mazowieckich, Czersk
Dworek Ryxów
MWKZ poinformował, iż nominację w konkursie „Zabytek Zadbany” w kategorii „Adaptacja obiektów zabytkowych” otrzymał Dworek Ryxa w Piasecznie. Dworek został wzniesiony między 1794 a 1799 rokiem przez Franciszka Ryxa – kamerdynera i faworyta Stanisława Augusta Poniatowskiego. Badania archeologiczne i analizy historyczne dowodzą, że został on wybudowany na fundamentach wcześniejszego, pochodzącego z końca lat 40. XVIII w. budynku „Domu Starosty Piaseczyńskiego”. Na początku l. 90. XIX w. budynek stał się własnością Cecylii Plater-Zyberk, założycielki Zakładu Gospodarczego w Chyliczkach. Pełnił on funkcje mieszkalne dla nauczycielek, a następnie dla uczennic Zakładu. W 1981 r. obiekt został wpisany do rejestru zabytków. W latach 2022-2024 przeprowadzono prace modernizacyjne obiektu pn. „Remont i przebudowa budynku «Poniatówki» w Parku Miejskim w Piasecznie wraz z zagospodarowaniem terenu i budową przyłączy do budynku” i zaadaptowano go na obiekt muzealno-edukacyjny.Podczas badań archeologicznych w 2018 r. dr inż. arch. Marka Barańskiego i mgr inż. arch. Pawła Kinsnera przeprowadzili analizę historyczną, zgodnie z którą dworek wzniesiony został na fundamentach wcześniejszego Domu Starosty Aleksandra Sułkowskiego. Piwnice dzisiejszej “Poniatówki” pochodzić mogą zatem z I połowy XVIII wieku.
Stacja transformatorowa w Konstancinie z mozaiką K. Henisza
Witold Rawski był inicjatorem projektu przekształcenia charakterystycznej stacji transformatorowej przy „Stocerze” w Konstancinie-Jeziornie w miejsce prezentacji sztuki wraz z renowacją mozaiki. Obecny stan elewacji stacji transformatorowej nie wygląda zachęcająco. Ani sama stacja jak i mozaika wyglądają smuto. Brudne, zanieczyszczone, wykorzystywane często na potrzeby fizjologiczne. Projekt uzyskał wystarczające poparcie, poniżej wizualizacja, a my czekamy na efekty działań samorządu województwa. Obecnie projekt oczekuje na weryfikację merytoryczną.
Zespół dworsko-parkowy w Oborach
Rewitalizacja zespołu pałacowo-parkowego w Oborach coraz bliżej. 30 kwietnia do Urzędu Miasta i Gminy trafił wniosek Fundacji o sporządzenie Zintegrowanego Planu Inwestycyjnego dla zespołu kulturalno-edukacyjnego w Oborach. 13 maja, po uzupełnieniu formalności, dokument przekazano Radzie Miejskiej Konstancin-Jeziorna. Dzień później, 14 maja, odbyło się wspólne posiedzenie dwóch komisji merytorycznych Rady Miejskiej: Ładu Przestrzennego i Spraw Komunalnych oraz Uzdrowiskowej, Zdrowia i Opieki Społecznej. Podczas spotkania Fundacja zaprezentowała założenia planowanej inwestycji. Projekt zyskał przychylność radnych, którzy pozytywnie zaopiniowali wniosek o przystąpienie do sporządzenia ZPI. Przypomnimy, iż w przeszłości dobra oborskie tworzyły od czasów średniowiecza większą część terenów obecnej gminy Konstancin-Jeziorna, a z ich części pod koniec XIX wieku dokonano parcelacji terenu pod letnisko Konstancin.
Most kolejowy Góra Kalwaria-Glinki
Niestety nie ma szans na ocalenie wspomnianego mostu. Ogłoszone w 2025 r. przez PKP PLK S.A. informacje o planach budowy nowego mostu kolejowego w Górze Kalwarii i jednocześnie zburzeniu starego obiektu z 1951 r. wywołały wiele dyskusji i protestów nie tylko lokalnej społeczności, ale także entuzjastów kolei z całego kraju. Pomimo zabytkowego charakteru, most łączący Górę Kalwarię z Glinkami w gminie Karczew, nie doczekał się wpisu do rejestru zabytków. Nie ma zatem zapewnionej prawnej ochrony przed rozbiórką. Niemniej, obiekt ten stanowi istotną część naszego urzeczańskiego dziedzictwa oraz estetyczny element krajobrazu. Most został wpisany jedynie do gminnej ewidencji zabytków w 2021 r. jako przykład kolejowego zabytku techniki, obrazującego rozwiązania inżynieryjne stosowane w okresie międzywojennym oraz w pierwszych latach PRL W 2026 r. rozpocznie się jego rozbiórka. O moście powstał spory tekst zamieszczony w tym miejscu.
Willa „Świt”
Z początkiem roku narosła sytuacja związana z willą „Świt”, w której mieszkał Stefan Żeromski, gdzie do niedawna działało Muzeum poświęcone pisarzowi. Willa stanowi własność Pen Club, przez lata dotowana była przez gminę, aktualnie pozostaje zamknięta dla publiczności. W związku z nieuregulowaną sytuacją związaną z willą „Świt” i wydarzeniami z 2024 r., w postaci nieprzyznania przez radnych pieniędzy na zakup willi, w którym niegdyś mieszkał Stefan Żeromski, a który później pełnił funkcję muzeum poświęconego jego twórczości, miała miejsce audycja w Radiu dla Ciebie z udziałem wiceburmistrz, prezesa PEN CLUB i lokalnych działaczy z TMPiZK. Audycja do posłuchania jest w tym miejscu
https://www.rdc.pl/podcast/jest-sprawa_4WqzHf5d0xMG8uocYoWD?episode=4ns2uhvzVdwjusdlxqy0
Sytuacji związanej z willą poświęciliśmy artykuł starając się wyjaśnić niejasności jakie narosły wokół niej – dostępny jest w tym miejscu.
Jesienią odbyło się spotkanie z udziałem Mazowieckiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków. Zgodnie z deklaracjami sprawa statusu prawnego związane z domem zmierza do rozwiązania, choć konkretów nie podano.
ODKRYCIA I ZNALEZISKA
Pale mostowe w Górze Kalwarii
Pierwsze, co się nasuwa, to drewniany most łączący dwa brzegi nadwiślańskiego Urzecza. Ale na kartach historii opisującej to miejsce nie zapisała się żadna wzmianka o działającym drewnianym moście. Kilometr w dół rzeki istniała przeprawa wiślana z Gassów – Kopyty do Przewozu (Karczew). O moście przed tymi miejscowościami praktycznie nic nie wiemy. Jeśli powstał, to mógł mieć najpewniej militarny charakter i zostać zbudowany w okresie którejś z wojen przetaczających się przez nadwiślańskie Urzecze. Udokumentowane informacje pochodzą z 1915 r., nie wiadomo jednak czy pale są pozostałością po nim, czy też po kafarach wbijanych w dno rzeki od XVIII w., mających na celu rozbijanie lodowej kry, co stanowiło element systemu antypowodziowego Urzecza.
Znaleziska wiślane
We wrześniu Wisła w okolicach Mostu Południowego w Warszawie odsłoniła 12-metrowy fragment drewnianej łodzi. Oględziny łodzi przeprowadzono we wtorek 2 września. Stwierdzono, że znalezisko może pochodzić z XVII-XVIII wieku.
– Mamy w tym przypadku do czynienia z fragmentem drewnianej łodzi. Na miejscu widać jej elementy konstrukcyjne, czyli denniki – informuje archeolog Piotr Prejs. – Szacuję, że mówimy tutaj o statku typu SZKUTA. Potrzeba jednak dokładniejszych badań, żeby prawidłowo ocenić, co to jest.
Z kolei na wysokości Otwocka została znaleziona kotwica. Trafiła do kolekcji przyszłych zbiorów gromadzonych w Muzeum Szkuty wiślanej.
ISTOTNE WYDARZENIA
Macewa pamięci
Najistotniejszym z naszego punktu widzenia faktem była realizacja odsłonięcia Macewy Pamięci w Jeziornie, o którą wnioskowano od 2020 roku. Okoliczności i inicjatywy związanej z upamiętnieniem prawie 700 przedstawicieli żydowskiej społeczności w Jeziornie, którego pomysłodawcą był dr Zbigniew Cechnicki opisane zostały TUTAJ. 25 czerwca odbyła się uroczystość odsłonięcia „Macewy Pamięci”, pomnika upamiętniającego społeczność żydowską z Jeziorny, Konstancina i okolic zamordowaną przez niemieckich okupantów podczas II wojny światowej. Pomnik ustawiony został przy rondzie AK, w centrum Jeziorny, gdzie dawniej mieszkała żydowska społeczność. Realizacja stanowiła wspólny projekt konstancińskiego samorządu, Instytutu Pamięci Narodowej i Muzeum Getta Warszawskiego. – Ta macewa to znak pamięci i przestroga. Ale też symbol nadziei – mówił Michał Wiśniewski – burmistrz Konstancina-Jeziorny. – Dziś mówimy wyraźnie: pamiętamy i przywracamy miejsce tym, którym odebrano głos. W uroczystości wzięli udział m.in. przedstawiciele tutejszej społeczności, rodziny dra Cechnickiego, członkowie lokalnych stowarzyszeń, mieszkający na terenie gminy Żydzi i wyznawcy judaizmu, przedstawiciele IPN, Muzeum Getta Warszawskiego, lokalni historycy, radni, mieszkańcy, a także młodzież z naszych szkół. Podczas ceremonii nie zabrakło modlitwy ekumenicznej, złożenia wieńców oraz występu artystycznego uczniów lokalnych szkół. Były modlitwa ekumeniczna, wspólna refleksja, złożenia wieńców i piękna część artystyczna przygotowana przez uczniów Jedyneczka i Szkoły Podstawowej nr 4 w Słomczynie.
Rok Żeromskiego
W 2025 r., ogłoszonym przez Sejm Rzeczypospolitej Polskiej Rokiem Stefana Żeromskiego, Konstancin-Jeziorna był miejscem licznych wydarzeń poświęconych pamięci pisarza. Dzięki współpracy Towarzystwa Miłośników Piękna i Zabytków Konstancina oraz Konstancińskiego Domu Kultury, a także wsparciu władz samorządowych mieszkańcy mogli uczestniczyć w wyjątkowym cyklu obchodów przypominających dorobek autora „Przedwiośnia” i jego związki z Konstancinem. Obchody Roku Stefana Żeromskiego zainaugurowano 27 marca. Tego dnia ogłoszono również konkursy literackie, plastyczne oraz fotograficzne skierowane do dzieci i młodzieży. W trakcie trwania obchodów organizowano także liczne wycieczki i przedsięwzięcia. W trakcie Otwartych Ogrodów w dniach 13 i 14 września otwarto dla zwiedzających willę „Świt”. Przybyło wielu gości, którzy mogli obejrzeć przygotowaną przez Towarzystwo wystawę planszową „Stefan Żeromski w Konstancinie”, stare wydania dzieł pisarza zilustrowane przez konstancińskiego malarza Krzysztofa Henisza, a także unikatową kolekcję ponad 60 pocztówek z 1968 r. przedstawiających kwiaty malowane przez Monikę Żeromską. Ale przede wszystkim można było zwiedzić willę Świt. W ramach obchodów Roku Żeromskiego 24 września z redaktorem Robertem Klonowskim z Radio Plus Warszawa o historii Konstancina, festiwalach, wydarzeniach, działalności edukacyjnej, Muzeum Wycinanki i Roku Stefana Żeromskiego, jego konstancińskich śladach i o uzdrowiskowym charakterze Konstancina rozmawiali Edyta Markiewicz, Elżbieta Rydel-Piskorska, Grzegorz Traczyk, Witold Rawski. Tego samego dnia po południu. 27 września z kolei w Radiu dla Ciebie opowiadali Czesława Gasik, Michał Wiśniewski, Hanna Kaniasta, Elżbieta Rydel-Piskorska, Witold Rawski, Anna Muus. Wszystko to z okazji imprez „Re: Żeromski” w Konstancinie-Jeziornie przygotowanych przez Konstanciński Dom Kultury „Hugonówka”. Także we wrześniu – na wniosek Towarzystwa i Szkoły Podstawowej nr 2 im. Stefana Żeromskiego – Rada Miejska Konstancina-Jeziorny jednogłośnie nadała pisarzowi tytuł Honorowego Obywatela Konstancina-Jeziorny. Uroczyste wręczenie plakietek z zapisem tej uchwały odbyło się 23 października podczas Forum Roku Żeromskiego. Warto zauważyć, iż mimo organizacji szeregu imprez 9 lipca, z inicjatywy Towarzystwa Miłośników Piękna i Zabytków Konstancina został wyczyszczony głaz pamiątkowy przy willi Świt Domu Stefana Żeromskiego. Fachowego oczyszczenia podjął się Pan Marcin Nowak, właściciel Zakładu Kamieniarskiego w Słomczynie. Głaz został oczyszczony przez niego nieodpłatnie.
Pamięciownik w Górze Kalwarii
W dniach 31 lipca – 4 sierpnia do Góry Kalwarii zawitało Centrum Archiwistyki Społecznej, wraz ze swoim mobilnym pawilonem. We współpracy z Górą Wspomnień, czyli górskim archiwum społecznym prowadzonym przez tutejszy Dom Kultury, zbierano zdjęcia, wspomnienia i opowieści, ze szczególnym uwzględnieniem wspomnień pracowników Horteksu i Polsportu. Zebrane skany zasilą zbiory tutejszego archiwum. Przedsięwzięciu towarzyszyły także spacery historyczne prowadzone przez dra Piotra Rytko.
POZOSTAŁE WYDARZENIA
Z życia letnisk
Twoje Mazowsze
W styczniu Polskie Radio RDC odwiedziło Konstancin-Jeziornę. W ramach cyklu audycji „Twoje Mazowsze” Piotr Szymon Łoś przeprowadził rozmowy m.in. z burmistrzem Michałem Wiśniewskim, historykami sztuki o tamtejszych muzeach i konstancińskich dworkach i willach. Ponadto spotkał się z Mają Łatyńską – córką zmarłej Teresy Łatyńskiej, ostatniej właścicielki dworu w Oborach. Z naszej redakcji na temat powstającego Muzeum wypowiadał się Witold Rawski, a o dobrach oborskich i rodzinie Potulickich opowiadał Paweł Komosa. Poniżej linki do audycji zamieszczone do odsłuchania na stronie RDC.
Maja Łatyńska, wspomnienia o dziadkach Potulickich oraz o rodzicach: Teresie i Marku Łatyńskich
Szlak słodki i historia uzdrowiskSłodki szlak willi konstancińskich i historia uzdrowiska
Historia Konstancina i powstające Muzeum Konstancina-Jeziorny w willi „Kamilin”
Historia dóbr oborskich i sukcesy międzynarodowe konstancińskiej młodzieży
Ogrody i wille Sztuki
Konstancin-Jeziorna ma to wielkie szczęście, że leży nad rzeką i w lasach, dlatego powstało tam uzdrowisko – mówił w Polskim Radiu 24 historyk z Konstancińskiego Klubu Historycznego Witold Rawski. Audycję udostępniono w styczniu 2025 r.
Imieniny Konstancji
W lutym odbyła się tradycyjna konstancińska impreza. Tegoroczne spotkanie historyczne podczas tradycyjnych obchodów Imienin Konstancji, na pamiątkę „matki chrzestnej” Konstancina, odbyło się na temat „Moda damska drugiej połowy XIX wieku”. Wykład w Konstancińskim Dom Kultury „Hugonówka” z okazji imienin Konstancji prowadziła historyk sztuki, animatorka kultury i konsultantka wizerunku Agnieszka Jelonkiewicz gość spotkania. Wykład „ubarwiła” w stroju z epoki Ewa Kacprowicz. Spotkanie prowadziła Hanna Kaniasta.
Ponowne otwarcie wystawy „Dziedzictwo kulturowe i przyrodnicze Konstancina-Jeziorny”
Od 2 kwietnia w Willi „Kamilin” przy ul. Piłsudskiego 42 można zwiedzać wystawę multimedialną „Dziedzictwo kulturowe i przyrodnicze Konstancina-Jeziorny” (wcześniej prezentowana była w „Hugonówce”). Do czasu uruchomienia Muzeum Konstancina-Jeziorny w ramach obecnej wystawy będą dodatkowo prezentowane – gromadzone od kilku lat – obiekty pamiątkowe, dokumenty, mapy, fotografie i dzieła sztuki poświęcone historii Konstancina-Jeziorna i okolic. Wstęp wolny od środy do niedzieli w godz. 11:00 – 18:00.
Majówka z historią w tle
„Majówka z historią w tle” przygotowana przez Konstanciński Dom Kultury „Hugonówka” przyciągnęła wiele osób, nie tylko z naszej gminy. Sprzyjająca pogoda spowodowała, że udostępniona willa „Kamilin” (gmach przyszłego muzeum K-J) tętniła życiem. Wiele osób zwiedzało wystawę, ale szczególnym zainteresowaniem cieszyły się pokazy obiektów ze zbiorów Konstanciński Dom Kultury „Hugonówka” prezentowane wspaniale przez Hanna Kaniasta („Pamiętniki” Heddi Pate i projektor z 1925 r.) i Elżbieta Rydel-Piskorska (inhalator). W spacerach „Śladami wybitnych mieszkańców Konstancina” (oprowadzała Elżbieta Rydel-Piskorska), „Historyczne centrum Konstancina” i „Królewska Góra” (oprowadzał Wojciech Guszkowski) wzięło udział liczne grono chętnych.
Dni Konstancina i Otwarte Ogrody
Nie zabrakło także w tym roku tradycyjnych konstancińskich imprez, w których i my mieliśmy swój skromny udział, co opisano na końcu niniejszego tekstu.
Spacery w Konstancinie
Przez całe wakacje na terenie letniskowego Konstancina i Skolimowa prowadzono organizowane przez KDK spacery, odbywały się także prezentacje zbiorów z kolekcji planowanego Muzeum Konstancina. Prócz tego odbywały się spacery prowadzone przez prywatnych przewodników, odbyło się także oprowadzenie po osiedlu Mirków.
Spotkania z historią
W KDK przez cały rok realizowano cykl „Spotkań z historią”, prowadzonych przez Hannę Kaniastą. 23 stycznia odbyło się spotkanie pod tytułem „Tadeusz Sobocki i Bohdan Lachert – związki rodzinne i artystyczne z konstancińską architekturą w tle.” O dwóch niezwykłych osobowościach i ich związkach z Konstancinem opowiedzieli historyk architektury Grzegorz Mika, pisarka Katarzyna Jasiołek oraz wnuk obu architektów Michał Lachert. W konstancińskiej willi „Boryczówka” mieszkali Stanisław Likiernik i Roman Bratny. To o nich w dniu 3 kwietnia w Konstancińskim Domu Kultury „Hugonówka” opowiadał w ramach „Spotkań z historią” gość Emil Marat. W maju bohaterem spotkania był Marian Nitecki, gen. brygady, oficer I Pułku Szwoleżerów Józefa Piłsudskiego, żołnierz września’39, konspiracji, który w 1960 r. zamieszkał w Konstancinie-Jeziornie i założył tu szkołę jazdy konnej dla dzieci, dla których hipoterapia była jednym z zabiegów rehabilitacyjnych. Jego sylwetkę przypomniał wnuk generała Tomasz Zwierzyński.1 6 października w Hugonówce odbyło się spotkanie z panią dr Aldoną Tołysz kierownik Wydziału Rejestru i Dokumentacji Zabytków w biurze Mazowieckiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków z okazji 35-lecia wpisania Konstancina do rejestru zabytków. 27 listopada na ostatnim spotkaniu w 2025 r. rozważano kwestię napisania monografii traktującej o historii Konstancina i okolic. Bo choć Konstancinie-Jeziornie pisano dużo i wielokrotnie, niezwykle bogate, pasjonujące i wielowymiarowe dziedzictwo tego miejsca nie doczekało się jeszcze opisu wielu aspektów swojej historii. Co więcej, wiele spośród napisanych tekstów opiera się na wspomnieniach lub domniemaniach a nie na potwierdzonych faktach. Zebrani rozmawiali o tych legendach, próbując się zmierzyć z poszukiwaniem prawdy historycznej o tutejszych letniskach.
Z dziejów Urzecza
Choć narzekamy wyżej, że trwa akulturacja Urzecza, jednocześnie rozwija się oddolnie odwoływanie do jego tradycji. Rzec można także, iż weszło ono na trwałe do tutejszej kultury, bowiem o ile dekadę temu nikt o nim nie słyszał, obecnie nazwą tą posługują się deweloperzy czy osoby prowadzące działalność gospodarczą, odwołując się do bogatej przeszłości tych okolic. Pomagają w tym z pewnością realizowane liczne w minionym roku imprezy.
Jarmark Kultury Urzecza
25 maja w Parku Zdrojowym odbył się Jarmark Kultury Urzecza – święto tradycji, smaków i muzyki! Na scenie miały miejsce koncerty zespołów ludowych i folkowych. odbyły się pokazy wikliniarstwa, szkutnictwa i rybołówstwa oraz przejażdżki tradycyjnymi łodziami po Jeziorce. O Urzeczu opowiadał dr Łukasz Maurycy Stanaszek, prelekcję wygłosił także Patryk Zduńczyk z Towarzystwa Ochrony Zabytków Oddział w Czersku, które zorganizowało tradycyjną bindugę.
Piknik Moda na Urzecze
25 maja na Plaży Romantycznej nad Wisłą w Wawrze miał miejsce piknik „Moda na Urzecze” organizowany przez Wawerskie Centrum Kultury, Ciekawym elementem była potańcówka z Kapelą Niwińskich. Ideą organizatorów było odkrywanie bogactwa kultury Urzecza w nowoczesnym stylu.
Wianki na Urzeczu
21 czerwca odbyły się w Czersku wianki na Urzeczu. W tym roku wydarzenie odbyło się pod hasłem „Powrót Szkuty” i na ten temat prelekcję wygłaszał dr Łukasz Maurycy Stanaszek z PMA, rzecz jasna opowiadając dodatkowo o Urzeczu. Prócz tego miał miejsce szereg innych wydarzeń towarzyszących w postaci plecenia wianków, warsztatów wycinanki ludowej oraz występów zespołów ludowych.
Zielone świątki
Z kolei gminy Karczew i Góra Kalwarii 8 czerwca zorganizowały tradycyjne już Zielone Świątki i orszaku rzecznego – Zielone Świątki na Urzeczu. Orszak z portu w Górze Kalwarii na łodziach i kajakach popłynął do Nadbrzeża, kontynuując piękną tradycję wodnych procesji Zielonych Świątek
Góra Urzecza
Nie zdążyła jeszcze przebrzmieć impreza związana z Wiankami w Czersku, gdy 29 czerwca w niedzielę miał miejsce kolejny festiwal Urzecza, tym razem w Górze Kalwarii.
Dodajmy w tym miejscu także, iż przez cały rok niestrudzony dr Piotr Rytko prowadził spacery przybliżając historię Góry Kalwarii i Czerska. Tradycyjnie odbyło się także Misterium w Górze Kalwarii.
Pozostałe wydarzenia
Wydarzenia związane z kulturą żydowską w Piasecznie
6 października pożegnaliśmy rzeźbę „Spotkanie” (fragmenty) Norberta Delmana, która rok temu przyjechała do Piaseczna z ul. Dzielnej 5 w Warszawie, warszawskiej siedziby Kalonimusa Kalmana Szapiry, gdzie była częścią uroczystości związanych z Marszem pamięci, organizowanym przez Żydowski Instytut Historyczny. I choć jej forma budziła wśród mieszkańców kontrowersje, to jednak się o niej mówiło, co zwróciło uwagę na losy dziedzictwa żydowskiego w Piasecznie.
Agnieszka Ziątek z warszawskiej gminy żydowskiej, członkini Rady Programowej Fundacji Mykwa, wprowadziła zebranych w sens święta Sukot, które rabin Kalonimus Kalman Szapiro zwykł świętować w Piasecznie. Mogliśmy poznać wszystkimi zmysłami symbolikę, zapach i fakturę lulawu i etrogu. W kolejnych punktach spaceru śladami rabina Piaseczna – w parku przy rzeczce Perełka, przy dawnej łaźni miejskiej i domu cadyka na Niecałej – czytano głośno fragmenty pism Kalonimusa Szapiry. Muzycznie dopełniły całości Iwona Goździkowska z Lab Regionalny – Biblioteka Publiczna w Piasecznie, wraz z muzyczką Natalią z Ukrainy, zapraszając zebranych do wspólnotowego śpiewania chasydzkich nigunów. Na koniec czekał na nas mały sukotowy poczęstunek i koncert nigunów w wykonaniu znakomitego Pawła Szamburskiego.
Z kolei 20 października spotkanie pt. „By utrwalić siebie samego. Jak dzisiaj czytać Szapirę?” poprowadził dr Bartłomiej Krupa, pracownik naukowy Instytutu Badań Literackich PAN . Dr Marta Dudzik-Rudkowska z Instytutu Hebraistyki UW, która od 10 lat zajmuje się dziełem i życiem rabina z Piaseczna, przetłumaczyła jego pisma pedagogiczne i napisała o nim doktorat, przybliżyła związki Kalmana Szapiry z Piasecznem. Wzruszony obecnością mieszkańców Piaseczna i okolic rabin Yehuda Shapira podzielił się swoją radością ze spotkania w miejscu, które jest tak ważne dla jego rodziny i chasydów, dla których Szapiro jest cadykiem: „Nazwa Piaseczno wywołuje drżenie wśród bardzo wielu ludzi na całym świecie”. Wskazywał na wielką rolę, jaką odegrały kazania z getta warszawskiego, m.in. podczas procesu Eichmanna, kiedy ich fragmenty były głośno odczytane jako głos religijnej społeczności getta w czasach Zagłady. Mówił też o unikatowości myśli Szapiry na tle innych koncepcji chasydzkich, jej uniwersalności i przekazie nie tylko dla Żydów, ale wszystkich ludzi.
Wydarzenie było częścią projektu „Żydowskie Piaseczno – historie rodzinne, dalsze losy, spotkania”, dofinansowanego przez Stowarzyszenie Żydowski Instytut Historyczny w Polsce. (Fundacja Mykwa)
Retrospekcje industrialne
W listopadzie 2025 r, opublikowane zostały filmy dokumentujące wspomnienia pracowników zakładów przemysłowych powiatu piaseczyńskiego – w Górze Kalwarii, Jeziornie, Piasecznie i Tarczynie. Za produkcję i realizację odpowiada piaseczyńskie Muzeum Kaset w osobach Cezarego Molskiego i Tomasza Balcerowicza. Zrealizowano cztery filmy, które znaleźć można na youtube oraz portalu w opublikowanym wpisie o Retrospekcjach Industrialnych.
Spacer po historii Piaseczna
W dniu 22 marca 2025 r. Muzeum Piaseczna zorganizowało historyczny spacer po Piasecznie, podczas którego można było posłuchać o strukturze wyznaniowej i codziennemu życiu mieszkańców, wydarzeniach I wojny światowej i udziałe mieszkańców w wojnie polsko-bolszewickiej. Po prelekcji oprowadzano po wystawie muzealnej.
Spotkanie kolejowe
20 marca odbyło się spotkanie w ramach kolejowych czwartki w Piasecznie. Redaktor naczelny portalu opowiedział o narodzinach letnisk nad Jeziorką, które powstały wskutek powstania kolejki wilanowskiej.
Europejskie Dni Dziedzictwa
W weekend 13-14 września w ramach Europejskich Dni Dziedzictwa odbywały się Otwarte Ogrody w Konstancinie-Jeziornie, a także imprezy w Czersku i Piasecznie. 20 września w Górze Kalwarii zaś Piotr Rytko poprowadził spacer szlakiem wielokulturowej Ger. Z kolei jak zawsze 1 września otworzyły upamiętnienia rocznicy wybuchu II wojny światowej w okolicznych gminach. Oddano także hołd 17 września, upamiętniając Katyń, będący skutkiem rosyjskiej agresji w 1939 roku.
„Twoje Mazowsze” w Górze Kalwarii
Polskie Radio RDC odwiedziło Górę Kalwarię. W ramach cyklu audycji „Twoje Mazowsze” Piotr Szymon Łoś przeprowadził rozmowy m.in. z dr Piotrem Rytko i dr Łukasz Maurycy Stanaszek historiii bp. Stefana Wierzbowskiego, założyciela miasta, wielokulturowości Góry Kalwarii, metrykach chrztów Góry Kalwarii i Czerska oraz Wojciechem Prus-Wiśniowskim, prezesem Towarzystwa Miłośników Góry Kalwarii i Czerska i Barbarą Jabłońską, honorową prezes czerskiego oddziału Towarzystwa Opieki nad Zabytkami. Poniżej linki do audycji zamieszczone do odsłuchania na stronie RDC.
Góra Kalwaria | historia Nowej Jerozolimy i regionu Urzecza
Góra Kalwaria | pasjonaci Góry Kalwarii i Czerska
Spotkanie na Urzeczu
27 września miało miejsce spotkanie z cyklu „Opowieści z Urzecza” prowadzonego przez Małgorzatę Zarzycką. Spotkanie poświęcone było „Tożsamości i pochodzeniu mieszkańców Ziemi Czerskiej”. W spotkaniu udział wzięli harcerze, w trakcie spotkania opowiadano o działalności Regionalnego Archiwum Społecznego, zachęcając do włączenia się w działania.
Moja Mała Ojczyzna
W ramach programu prowadzone były lekcje historii. 7 maja w parku spotkali się finaliści Gminnego Konkursu Wiedzy o Historii Konstancina-Jeziorny, by wziąć udział w wyjątkowych zajęciach terenowych – kolejnej odsłonie autorskiego programu historycznego „Moja Mała Ojczyzna”, tworzonego i prowadzonego przez Wojciecha Guszkowskiego, nauczyciela historii ze Szkoły Podstawowej nr 2.
Uczniowie spacerując parkowymi alejkami, uczniowie poznawali dzieje tutejszych willi, pomników, pijalni wód i ludzi, którzy związali z tym miejscem swoje życie. Program „Moja Mała Ojczyzna” to całoroczna inicjatywa, która poprzez warsztaty, spacery historyczne i konkursy przybliża uczniom dziedzictwo kulturowe Konstancina-Jeziorny.
Z kolei 22 maja 2025 roku w Konstancińskim Domu Kultury Hugonówka odbył się uroczysty finał konkursu historycznego Moja Mała Ojczyzna – wydarzenia, które stało się kulminacją całorocznej pracy uczniów i nauczycieli historii ze szkół publicznych gminy Konstancin-Jeziorna. Wydarzenie to nie tylko było sprawdzianem wiedzy historycznej, ale przede wszystkim świętem pasji, zaangażowania i dumy z lokalnej przeszłości.
Tablice informacyjne
- Przed kościołem parafialnym pw. Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny w Konstancinie-Jeziornie pojawiła się stała tablica, opisująca w języku polskim i angielskim dzieje kościoła. Tablica powstała dzięki staraniom księdza proboszcza Radosława Wasińskiego. Tablica przybliża nam jego dzieje i postać fundatorki – Józefy hrabiny Dąmbskiej z Iwaszkiewiczów.
- 28 maja 2025 roku przy ul. Sobieskiego 6 w Konstancinie-Jeziornie odbyła się niezwykle poruszająca uroczystość odsłonięcia tablicy pamiątkowej upamiętniającej istnienie w tym miejscu szkoły podstawowej im. Stefana Żeromskiego, działającej w latach 1890–1958.
- Wiosną poprawiono pylon informacyjny przy Starej Papierni, który zdemontowano 2 miesiące temu po naszej interwencji, iż przedstawia on nie do końca poprawne informacje o obiekcie. Tym razem zawiera poprawne w warstwie merytorycznej informacje na temat początków produkcji papieru nad Jeziorką w XVIII w., dziejach papierni i historii wybudowanego w latach 1836-38 obiektu, mieszczącego obecne centrum handlowe. Dziękujemy za poważne potraktowanie i podjęcie działań, których skutkiem finalnie stało się zamontowanie nowego pylonu i zamieszczenie tekstu zawierającego wiadomości poddane konsultacji historycznej, co stanowi modelowe podejście do zaistniałego problemu.
- w kwietniu pojawiła się tablica przy lokomobili. Po prawie 10 latach lobbowania, przy przeniesionej z dworu w Oborach lokomobili do parku, gdyż mało kto wiedział czym jest ta machina rolnicza z dawnego majątku Potulickich, a większość zwiedzających myliła ją z parowozem kolejki wilanowskiej, Gmina Konstancin-Jeziorna ustawiła tablicę. Tekst autorstwa Wojciecha Guszkowskiego, a kod QR przekierowuje do filmu z cyklu Ciekawostki Historyczne, zamieszczonego na YouTube i naszym portalu (link w komentarzu). Szkoda, że zbrakło miejsca na anegdotę, jak to ponoć pijany Broniewski namówił za wódkę po wojnie pracowników PGR aby dawną lokomobilę przetargać przed dwór w Oborach do literatów i tak już zostało, ale w sumie nie wiadomo czy to prawda i mało to edukacyjne.
PREMIERY KSIĄŻKOWE
Prym w publikacjach wiodło tradycyjnie Towarzystwo Opieki nad Zabytkami oddział w Czersku, którego władze kilka lat temu postawiły na tego typu działalność.
Dzieje piaseczyńskich Żydów
W sobotę, 18 stycznia 2025 r., odbyła się premiera książki Ewy i Włodzimierza Bagieńskich pt. „Żydzi w Piasecznie w świetle archiwaliów miejskich”. W wydarzeniu zorganizowanym w Biblioteka Publiczna w Piasecznie uczestniczyła bardzo duża liczba czytelników, sala była wypełniona po brzegi, tak, że dużo gości musiało brać udział w spotkaniu na stojąco. To olbrzymie zainteresowanie nie powinno jednak dziwić. Autorzy to uznani historycy, którzy napisali już wiele interesujących książek związanych z Piasecznem i okolicznymi miejscowościami, m.in. „Szkice z dziejów miasta Piaseczna” (2001 r.), „Piaseczno: zabytki architektury” (2006 r.), „Słownik historyczny miejscowości gminy Lesznowola” (2018 r.) czy też „Słownik historyczny miejscowości gminy Góra Kalwaria” (2020). Tym razem Ewa Bagieńska i Włodzimierz Bagieński zajęli się historią społeczności żydowskiej Piaseczna, która była liczna w mieście. Nie stanowiła większości, ale w niektórych okresach liczyła nawet 40% ogółu mieszkańców. O książce można śmiało powiedzieć, że to wyjątkowe dzieło. Liczy 631 stron, 6 obszernych rozdziałów, w każdym średnio po 4 podrozdziały. I dodatkowo 4 Aneksy. Autorzy tworząc książkę korzystali przede wszystkim z materiałów zgromadzonych z Archiwum Państwowym w Grodzisku Mazowieckim. Dzięki doświadczeniu autorów archiwa te zostały skrupulatnie, wręcz z detektywistyczną dokładnością, zbadane i opracowane. Dzięki czemu czytelnicy mogą poznać życie przedwojennych piaseczyńskich Żydów. Książka stanowi nieocenione źródło informacji o Piasecznie, lecz również o okolicznych miejscowościach. Wiele informacji dotyczy choćby Żydów z Jeziorny i Skolimowa.
Wydanie książki było Towarzystwo Opieki nad Zabytkami oddział w Czersku przy wsparciu finansowym Powiatu Piaseczyńskiego i Gminy Piaseczno. Za prace redakcyjne odpowiadali znani z publikacji na niniejszym portalu dr Piotr Rytko oraz redaktor naczelny Paweł Komosa.
Autorzy pracują już nad kolejną książką o Piasecznie, tym razem dotyczącą działalności piaseczyńskiego UB.
IV tom Ksiąg Metrykalnych Ziemi Czerskiej
Od 2018 r. Towarzystwo Opieki nad Zabytkami Oddział w Czersku realizuje bardzo ważny, wieloetapowy projekt, którego celem jest przetłumaczenie z łaciny na język polski, opracowanie i opublikowanie najstarszych „Ksiąg Metrykalnych Ziemi Czerskiej”, która stanowiła jednostkę terytorialno-administracyjną funkcjonującą od czasów Księstwa Mazowieckiego aż po rozbiory I Rzeczypospolitej. Obejmowała ona tereny południowego i południowo wschodniego Mazowsza, po obydwu stronach Wisły, w ówczesnych powiatach: czerskim, grójeckim, wareckim i garwolińskim. W ramach projektu udało się już opublikować trzy tomy serii dotyczące metryk chrztów, małżeństw i zgonów dwóch parafii: Nowa Jerozolima (obecna Góra Kalwaria) oraz Glinianka. 22 marca 2025 r. odbyła się premiera kolejnego, IV tomu serii, czyli „Księgi chrztów parafii Czersk 1680-1732”. „Księga chrztów parafii Czersk 1680-1732” została opracowana i zredagowana przez zespół w składzie: Jacek Ducki i Piotr Rytko. Znakomity łacinnik Jacek Ducki dokonał tłumaczenia najstarszych czerskich metryk oraz przygotował wstęp, Piotr Rytko zaś przygotował rozdział dotyczący parafii, archidiakonatu i kościołów w Czersku i czuwał nad całym wydaniem książki. Za korektę odpowiadała Izabella Zajączkowska a za skład Tomasz Szmit.
„Niech odpoczywają w pokoju”
Na półce z regionaliami pojawiła się bardzo interesująca pozycja – „Niech odpoczywają w spokoju”. Książka w formie albumu dokumentuje najcenniejsze pomniki nagrobne na zabytkowym cmentarzu parafialnym w Piasecznie. Publikacja jest efektem pracy zbiorowej wielu osób zaangażowanych w ochronę piaseczyńskich zabytków. Na pewno trzeba wymienić Piotr Kalbarczyk, pomysłodawcę publikacji, Monikę Wesołowską reprezentującą urząd Mazowieckiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków odpowiedzialną za opracowanie dokumentacji oraz Joannę Tkaczuk, która sfotografowała zabytkowe groby na cmentarzu parafialnym w Piasecznie. Premiera miała miejsce 4 marca.
Premiera 27 Zeszytów Historycznych Ziemi Garwolińskiej
Odnotujmy jeszcze premierę 27 tomu Zeszytów Historycznych Ziemi Garwolińskiej wydanych przez Ludowe Towarzystwo Naukowo-Kulturalne, bowiem dotyczą częściowo Urzecza. Wśród tekstów znalazły się artykuły dra Mariusza Rombla. Mieszkańców dawnej Ziemi Czerskiej, może zaciekawić rozprawa dotycząca epizodów osieckich związanych ze smokiem i zamkiem księcia Janusza Starszego zawartych w pomnikowej powieści Henryka Sienkiewicza „Krzyżacy”. Z kolei mieszkańcy Urzecza, tzn. GMINA Sobienie-Jeziory i Gmina Wilga oraz dawnej Gminy Warszawice (Parafia Warszawice pw. św. Jana Chrzciciela) mogą zapoznać się z perypetiami związanymi z wyborami samorządowymi w ich okolicy w początkach XX w.
Spacerownik po Czersku
W środę, 23 kwietnia, w Światowy Dzień Książki Praw Autorskich, mogliśmy świętować finał realizacji tego przedsięwzięcia, bowiem w Ośrodku Kultury w Górze Kalwarii odbyła się premiera przewodnika pt. „Spacerownik po Czersku”. Trudu opracowania takiej książki podjęli się członkowie Towarzystwa Opieki nad Zabytkami oddział w Czersku, Joanna Zwolińska oraz dr Piotr Rytko. Książka jest niezwykle interesująca, zawiera wiele nieznanych szerzej historii związanych z Czerskiem, jego mieszkańcami, kościołami, zabytkami. Nie zabrakło też historii związanych ze smokiem czerskim, czy odnajdywanymi tu skarbami…
Spacerem po Konstancinie-Jeziornie
Z okazji Roku Stefana Żeromskiego Towarzystwo przygotowało drugie wydanie mini przewodnika pt. „Spacerem po Konstancinie-Jeziornie”. Znajdują się w nim dodatkowe trzy trasy, w tym dwie śladami spacerów Stefana Żeromskiego i jego córki Moniki. Mini przewodniki są już dostępne w Punkcie Informacji Turystycznej w Kamilinie, przy ul. Piłsudskiego 42
ODEJŚCIA
Najważniejszym z perspektywy historycznej wydaje się, iż w dniu 18 stycznia 2025 r. odeszła ostatnia żyjąca przedstawicielka linii Potulickich, która miała okazję wychować się w Oborach i w nich zamieszkiwać. Teresa Potulicka-Łatyńska 12.07.1925-18.01. 2025 r. z Obór, ostatnia z tej gałęzi rodziny, Powstaniec Warszawski ps. Michalska. Przypomnieć należy, iż w latach 1806-1944 Potuliccy byli właścicielami dóbr oborskich, które tworzyły większą część obecnej gminy Konstancin-Jeziorna, a w ich skład wchodziła większość nadwiślańskich wsi obecnego Urzecza. Zapisali się głęboko w historii tych ziem, a z ich majątku wydzielono teren pod letnisko Konstancin.
Pięknie upamiętnił zmarłą Piotr Szymon Łoś we wspomnieniu w mediach społecznościowych: „Była jedną z trojga dzieci Henryka J. Potulickiego, właściciela dóbr Obory, i Marii ze Stroynowskich. Wychowana w rodzinnych dworze, absolwentka Liceum Humanistycznego im. Cecylii Plater-Zyberkówny w Warszawie (matura wojenna 1944). Absolwentka SGGW – inż. rolnik, architekt krajobrazu, pracownik Rozgłośni Polskiej Radia Wolna Europa. Zamężna za red. Markiem Łatyńskim, dziennikarzem, dyrektorem Rozgłośni Polskiej RWE w Monachium (1987-89), ambasadorem RP w Szwajcarii (1991-94). Autorka wspomnień z okresu Powstania Warszawskiego, m.in. „Dziennika powstańczego 1944”. Odznaczona m.in. Krzyżem Walecznych (w czasie Powstania), Londyńskim Krzyżem AK, Złotym Medalem za Zasługi dla Obronności Kraju, Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski za pracę w Radiu Wolna Europa Honorowa Członkini Towarzystwa Miłośników Piękna i Zabytków Konstancina. (…) Śp. p. Teresa Łatyńska spoczęła w krypcie rodzinnej Potulickich – kaplicy na cmentarzu parafialnym w Słomczynie”. Ostatnią drogę p. Teresa odbyła z kościoła w Słomczynie, którego nad którym Potuliccy mieli ius patronatus i którego byli kolatorami.
Z kolei w lutym w wieku 84 lat zmarł Ignacy Gołębiowski, były burmistrz gminy Konstancin-Jeziorna i wieloletni samorządowiec. Związany z tymi terenami od urodzenia, należał do czwartego pokolenia w rodzinie związanym z Papiernią. Przypomnieliśmy jego sylwetkę i reportaż o rodzinie powstały 55 lat temu dla „Stolicy”.
10 października zmarł mieszkaniec Skolimowa Mirek Chojecki, legenda opozycji antykomunistycznej. Prezes Honorowy Stowarzyszenie Wolnego Słowa. Wydawca i producent filmowy, działacz opozycji w PRL (założyciel wydawnictwa Niezależna Oficyna Wydawnicza „NOWa”). Kawaler Orderu Orła Białego. Wskutek jego działań na terenie gminy Konstancin-Jeziorna w stanie wojennym drukowano podziemne wydawnictwa.
Z DZIEJÓW REDAKCJI
Rzecz jasna aktywność internetowa i portalowa oraz podsumowanie najistotniejszych tekstów pojawi się tradycyjnie w jutrzejszym biuletynie, tutaj wzmiankujmy pokrótce, że mieliśmy niezwykle aktywny rok. Przede wszystkim w czerwcu udało się sfinalizować ustawienie Macewy Pamięci, pomnika upamiętniającego tutejszą żydowską społeczność, o którego ustawienie wnosiliśmy od 2020 r. wspólnie z TMPiZK. Być może jutro pokuszę się o opisanie jak wyglądało to od strony aktywności internetowej, bo nabrałem do tego już (chyba) nieco dystansu.
Wspomnijmy też dzisiaj, iż w marcu ruszyło Regionalne Archiwum Społeczne. Zdecydowaliśmy się stworzyć obok naszej dotychczasowej działalności Archiwum Społeczne mające na celu zachowanie historii tutejszej społeczności, wydarzeń i miejsc, poprzez gromadzenie zbiorów, takich jak fotografie, dokumenty czy nagrania. Także jutro napiszę więcej o stronie internetowej tego przedsięwzięcia, tu wspomnijmy, iż w tym duchu zorganizowaliśmy 2 imprezy. W marcu spotkanie w Domu Ludowym w Gassach, gdzie gromadziliśmy fotografie. Drugą z nich był Piknik wspomnień. W dniach 7-8 czerwca odbyły się Dni Konstancina. Miała miejsce tradycyjna parada, były wycieczki z przewodnikiem, zwiedzać można było salę muzealną. W Muzeum Wycinanki miało miejsce zbieranie wspomnień i pamiątek, podobną akcję w w ramach „Archifestu” jako Poknik Wspomnień zorganizowaliśmy w dniu 8 czerwca w godz. 14-18 w willi „Kamilin” w Konstancinie-Jeziornie przy ul. Piłsudskiego 42. Tradycyjnie także odbyły się Otwarte Ogrody w Konstancinie-Jeziornie. W tym roku zaprosiliśmy do naszego ogrodu z nową wystawą w dniach 13-14 września, prezentując również niegdysiejsze. Jak zawsze można było się z nami spotkać i podzielić wspomnieniami.
Nadredaktor działał jak zwykle na zapleczu, zajmując się logistyką, redakcją i organizacją działalności portalowej, Adam projektował tablice i organizacją Ogrodów, a Witold jak zawsze poszedł w teren. Tradycyjnie prowadził spotkania Klubu Historycznego. 14 stycznia odbyło się kolejne spotkanie Klubu Historycznego. Łukasz Maurycy Stanaszek w wielce interesujący sposób opowiadał o Szkotach mieszkających w Rzeczypospolitej, Mazowszu i znaczącym ośrodku szkockim w Warce. Na koniec bardzo interesująca dyskusja o piwie wareckim i o tym, że oprócz handlu Szkoci zajmowali się głównie służbą wojskową. W lutym zapuściliśmy się na wschodnie kresy Księstwa Czerskiego. Na ziemie garwolińskie. Po zawiłych ścieżkach historii Garwolina oprowadzał Krzysztof Kot. W marcu o dziejach Cieciszewa opowiadał redaktor naczelny portalu Paweł Komosa. Rozmawialiśmy także o powstaniu i działaniu naszego Regionalnego Archiwum Społecznego. Z kolei w willi „Gryf” 15 kwietnia w ramach Klubu Historycznego miało miejsce spotkanie z Piotrem Prawuckim, który opowiedział o dziejach Tarczyna. W maju rzecz była o cegle i kolejkach, a 13 maja opowieść snuł Michał Duraj prezes Piaseczyńsko – Grójecka Kolej Wąskotorowa. !0 czerwca przybuli goście z Prażmowa: Joanna Grela oraz Bartłomiej Kucharski. Cieszy fakt, że Bartek uczeń klasy II ma zamiłowanie do historii i dał sobie świetnie radę z opowieścią o rodzinie Ryxów (wspomagany przez Joannę). W sierpniu miał miejsce kolejny Klub Historyczny (70). Dokładnie 8 lat po pierwszym spotkaniu klubowym. Pokaz filmu „Warszawskie dzieci 44” cieszył się dużym zainteresowaniem. Po projekcji rozmowę z reżyserką Jolantą Kessler Chojecką przeprowadziła Julia Dymowska. Padły też liczne pytania od widzów. 9 września odbyło się kolejne spotkanie Klubu Historycznego (71). Wysłuchaliśmy godzinnego wykładu Kawalera Konwentu Żmija Mariusza Rombla o Ziemii Otwockiej. Była też ożywiona dyskusja. Ostatnie w tym roku spotkanie Klubu Historycznego odbyło się 14 października i dotyczyło ponad stuletniej tradycji harcerstwa na terenie gminy Konstancin-Jeziorna. Prowadził moderator klubu Witold Rawski.
Przypomnę, iż informacje o bieżącej działalności klubu znaleźć można tutaj.
Ponadto w kwietniu niestrudzony Witold Rawski spotykał się z uczniami tutejszych szkół podstawowych, opowiadając o Małej Ojczyźnie i prezentując historię okolic.
21 stycznia w Szkole Podstawowej nr 1 Jedyneczka w Konstancinie-Jeziornie odbyło się kolejne spotkanie nauczycieli historii z naszej gminy. Omawiane były konkretne przedsięwzięcia związane z dziejami naszej gminy, które w najbliższym czasie zostaną zaproponowane młodemu pokoleniu. Na spotkaniu obecni byli wszyscy nauczyciele historii naszych szkół gminnych oraz zastępca Burmistrza Konstancin-Jeziorna – Agata Wilczek, kierownik Wydziału Spraw Społecznych – Anita Zakrzewska i Witold Rawski. 19 stycznia na spotkaniu Skolimowskiego Klubu Otwartej Literatury i Muzyki (SKOLIM) poświęconemu 80 rocznicy wkroczenia Wojsk Polskich do Jeziorny Witold opowiadał o ofensywie styczniowej 1945 r.
Wiele rzeczy, które zaplanowaliśmy niestety zweryfikowało nam życie i przypadki losowe. Ale o tym już może jutro, czyli tradycyjny top tekstów portalów i parę zdań o nadchodzącej przyszłości.
