Biuletyn informacyjny nr 71 – podsumowanie roku

Jako ilustracje do niniejszego tekstu zamieszczono zdjęcia wykonane w 2025 r. w Konstancinie-Jeziornie i okolicach, które nie trafiły do mediów społecznościowych

W ubiegłym roku pokusiłem się o plany na 2025 rok i oczywiście błyskawicznie zweryfikowało je życie, bowiem udało się z nich zrealizować w pełni tylko jedno – działać dalej. Jednocześnie choć z poczynionych założeń nie wyszło wiele, to mam wrażenie, że poszliśmy z przytupem do przodu, za sprawą Archiwum Społecznego. Z planów wyszły poprawki i kosmetyka portalowa, a pozostałe były jedynie życzeniami, ale po części nie służył nam obecny klimat gminny. Do tego redakcję trapiły różne dolegliwości życiowe, choroby, rehabilitacje, wypadki i inne rzeczy przekładające się na publikację. Nadredaktor nieoczekiwanie pisał przez sporą część roku książkę i 2 poważne artykuły naukowe wymagające licznych kwerend archiwalnych i odwiedzin bibliotek, czego nie planował w grudniu 2024 r., do tego doszła kilkunastodniowa przerwa w działalności, bo zmienialiśmy operatora DNS, a poprzedni robił co mógł, by nam to uniemożliwić. Historia ta kilka miesięcy później jest już zabawna i groteskowa, ale napsuła nam trochę zdrowia, bo w 2025 roku operator postanowił nam wysłać pocztą kod umożliwiający przeniesienie się na inny serwer, powołując na regulamin. Kod szedł do nas prawie 2 tygodnie z Krosna, a poczta nie była w stanie ustalić gdzie jest przesyłka polecona. Na facebooku przypominałem więc, iż w 1819 roku w sobotę wieczorem co tydzień wychodziła poczta z tych stron. Wagon pocztarski zabierał pocztę z Jeziorny i Góry ruszając dalej na południe. Po 2 dniach był we Lwowie, w połowie tygodnia listy docierały do „państwa tureckiego”. Stamtąd drogą powrotną trafiały do Jeziorny w kolejną sobotę między 22 a północą. Przez 200 lat zaliczyliśmy więc mimo postępu w tym zakresie porządny regres. W  1840 r. przebywano końmi 210 km z Zawichostu do Jeziorny w ciągu 23 godzin. Czyli z Krosna przy zmianie koni potrzebowano 2-3 dni. W każdym razie kod doszedł, po prawie miesiącu udało się powrócić, a usług nazwa.pl nie polecamy, tym bardziej, że całą historię zapoczątkowało nazwanie naszego administratora przez support brzydkim słowem na p, co zostało nagrane i odnotowane w mediach ogólnopolskich.  Było, minęło. pod koniec roku po przenosinach planowałem tradycyjne porządki i poprawki w rozmaitych rzeczach na portalu, ale znowu coś się zadziało co skutecznie wyłączyło mnie na minione 8 dni z działań i sprawiło, że tegoroczne święta mieliśmy niezapomniane. Zatem działania porządkowe wykonam dopiero w 2026 roku. 

Ponarzekawszy pora na garść podsumowań. Zacznijmy od portalu i tegorocznego gamechangera, jakim było uruchomienie Regionalnego Archiwum Społecznego. Archiwum powstało z potrzeby uporządkowania materiałów jakie zbieramy od kilkunastu lat, lecz przede wszystkim jego pomysł miałem już od dłuższego czasu, choć jeszcze nie do końca  skrystalizowany. Z jednej strony rozważałem taką działalność, widząc pewne wyczerpanie formuły portalu z tekstami historycznymi, z drugiej obawiałem się braku czasu w prowadzeniu obu rzeczy jednocześnie.  Ale pewne rzeczy przyczyniły się do działań i archiwum z pewnych przyczyn ruszyło szybciej niż planowaliśmy, bowiem chcieliśmy zrobić to na spokojnie i uruchamiać rzecz powoli, z czasem poszerzając jego działalność i zgłaszając ją do Centrum Archiwistyki Społecznej. Po czym chwilę po jego upublicznieniu CAS zgłosiło się do nas samo, dopisując nas do swej listy, my wylądowaliśmy na organizowanym przez mieszkańców spotkaniu w Gassach, a w czerwcu organizowaliśmy Piknik Archiwalny. Wyszła jego część, która została formalnie z pikniku wykreślona na dwa tygodnie przed nim, bowiem uznaliśmy, że nie podołamy logistycznie. W Mirkowie spotkali się Muzeum Wycinanki mieszkańcy i dawni pracownicy i był czas na zbieranie pamiątek i wspomnień. W willi „Kamilin” wpadali głównie turyści i odwiedzający Dni Konstancina, ale udało nam się trochę willę ożywić. Mamy z tego wnioski na przyszłość, które były oczywiste już wcześniej. W 2026 roku postaramy się zrobić to inaczej. 

Archiwum Społeczne zmieniło całkowicie strukturę portalu i taki był zresztą jego cel, bowiem po 13 latach pisania artykułów zauważyliśmy, że przekazujemy informacje tylko w jednym kierunku, a nie dostajemy już ich zwrotnie, jak było na początku naszej działalności. Chyba udało się to zrealizować. Prócz dokumentów życia społecznego, które są niezwykle ważne (kroniki kolonii, KGW itd) pojawiają się pamiątki prezentujące zapomnianą już codzienność (kto pamięta, że trzeba było mieć zezwolenie na ubój świni na szynkę). W ciągu minionego roku było kilka niesamowitych odkryć, które sprawiły, że zasób Archiwum niepomiernie wzrósł i były niezmiernie ważne. Zaczęło się od odkrycia archiwum OSP w Skolimowie, potem kroniki KGW w Opaczy, wreszcie zasobu zdjęć zbiorów dawnej Izby Pamięci w Skolimowie-Konstancinie. Zbiór ten otrzymaliśmy w celu udostępnienia w ramach Archiwum Społecznego, co czynimy  stopniowo.

Archiwum doczekało się ku memu zdumieniu krytyków, choć były to pojedyncze przypadki, w których osoby te wychodziły z założenia, że zbiory takie winny stanowić wyłącznie własność prywatną i nie być prezentowane szerzej, obawiając się ich ewentualnej konfiskaty państwowej istotnych zasobów archiwalnych (nie podejmuję się wyjaśniać) i reperkusji związanych ze wspominaniem przeszłości (u niektórych funkcjonuje coś na kształt poczucia wstydu za działalność przodków). Większość osób przyjęła je jednak pozytywnie. Poniżej garść statystyk, czyli 10 najpopularniejszych publikacji Archiwum Społecznego, czyli tekstów które przygotowywane i publikowane są w inny sposób niż artykuły, dotąd stanowiące domenę portalu.

TOP 10 najpopularniejszych tekstów Archiwum Społecznego wygląda następująco:

1. Dokumenty: Kronika Opaczy
2. Wspomnienia: Szmaciarnia
3. Wspomnienia: Restauracja Berentowicza
4. Wspomnienia: Sklep „Na rogu”
5. Świadectwa codzienności: Pocztówka z kawiarnią w wieży ciśnień
6. Zdjęcia: Na podwórku w Gassach
7. Wspomnienia: życie codzienne
8. Dom który dawał nadzieję
9.  Zdjęcia: Pierwszy dzień wiosny
10. Zdjęcia: trzy fotografie z Opaczy

Rzecz jasna wszystko to nostalgia za czasami utraconej młodości, co pokazuje wiele z powyższych tekstów funkcjonuje w oddzieleniu od historii, pełniąc raczej rolę społeczną. Cieszy, iż udaje się utrzymać równowagę między letniskowym Konstancinem, a tutejszymi wsiami i robotniczą papiernią, które przez lata pozostawały w cieniu ośrodków willowych, a były równie ważne. No i najważniejsze – najpopularniejszy tekst dotyczy skanu Kroniki Opaczy, dokumentującej lata 1945-80. XX w. Udostępnienie w formie skanu umożliwiło zobaczenie jej wszystkim mieszkańcom, zastępując przekazywanie z rąk do rąk w domach. Podziękowania wskazują, iż Archiwum Społeczne spełniło swą rolę, a ja chciałbym jeszcze podziękować sołtys Martynie Siudzińskiej za umożliwienie takiej formy publikacji. Jednocześnie w tym miejscu podziękować pragnę osobom, które mocno wsparły nasze Archiwum, czy to pomagając w jego organizacji, czy to dostarczając materiały do publikacji, czy też przygotowując je samemu – w szczególności Wojciechowi Guszkowskiemu, Małgorzacie Zarzyckiej, Karolinie Klech i Michałowi Bąkowi. Witajcie w redakcji. Podziękowania należą się także wszystkim, którzy materiały nam do publikacji udostępnili, wymienieni zostali w tekstach, ale odrębne podziękowania składamy rodzinie Pelagii Brzezińskiej za przekazanie nam zasobu dawnej Izby Pamięci-Muzeum Konstancina.

A teraz pora na statystyki dla całego portalu. Opublikowaliśmy łącznie w tym 66 tekstów w ramach Archiwum Społecznego oraz 42 artykuły autorstwa łącznie 12 autorów. Trzy mniej artykuły niż w 2024 roku, przy jednoczesnej ciągłej publikacji wpisów w ramach Archiwum Społecznego jest naprawdę niesamowitym wynikiem. Bo choć teksty w Archiwum Społecznym są z założenia inne i nie wymagają tyle pracy ile opracowanie tekstu historycznego, ich liczba zaskoczyła pozytywnie nawet mnie.

Statystyki całoroczne portalu to jak co roku czarna magia, nie wiem czy im ufać, bo google swoje, a serwer swoje. Serwer liczy zapewne boty, z kolei google w dobie AI to w ogóle zagadka. Wykresik roboczy poniżej, górki wykresu to chwile gdy ktoś podlinkował jakiś tekst – najczęściej na dużo bardziej popularnych stronach niż nasze.